Werkschoenen zijn in veel sectoren vanzelfsprekend. Toch is niet altijd duidelijk wanneer ze ook écht wettelijk verplicht zijn. Geldt die verplichting voor iedereen in de bouw? Hoe zit het met logistiek of productie? En wie is er eigenlijk verantwoordelijk: werkgever of werknemer?
Het korte antwoord is dat werkschoenen wettelijk verplicht zijn zodra uit de risicoanalyse van een werkplek blijkt dat er gevaar bestaat voor voetletsel. Maar om dat goed te begrijpen, is het belangrijk om te kijken naar de wetgeving achter persoonlijke beschermingsmiddelen.
Wat zegt de Arbowet?
In Nederland is de verplichting rondom werkschoenen vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet). Deze wet verplicht werkgevers om te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving. Dat begint met het in kaart brengen van risico’s via een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E).
Wanneer uit die RI&E blijkt dat er risico bestaat op bijvoorbeeld:
- vallende objecten
- scherpe voorwerpen op de vloer
- zware belasting van de voeten
- gladde of natte ondergrond
- elektrische of chemische gevaren
dan moeten passende maatregelen worden genomen. Als die risico’s niet voldoende kunnen worden weggenomen met organisatorische of technische oplossingen, zijn persoonlijke beschermingsmiddelen verplicht. Werkschoenen vallen onder die categorie.
Het is dus niet het beroep op zich dat de verplichting bepaalt, maar het aanwezige risico.
In welke sectoren zijn werkschoenen vrijwel altijd verplicht?
In sommige sectoren is het risico zo duidelijk aanwezig dat werkschoenen in de praktijk standaard verplicht zijn. Denk aan:
- Bouw en infra
- Industrie en metaal
- Logistiek en magazijnwerk
- Agrarische sector
- Technische installaties
In deze omgevingen is de kans op vallende materialen, scherpe objecten of zware belasting groot. Het dragen van veiligheidsschoenen met een EN ISO 20345-certificering is daar meestal onderdeel van het bedrijfsreglement.
Ook op bouwplaatsen geldt vaak een algemene verplichting voor iedereen die het terrein betreedt, inclusief bezoekers.
Hoe zit het in minder risicovolle beroepen?
In kantooromgevingen of lichte dienstverlening zijn werkschoenen meestal niet wettelijk verplicht, omdat er geen verhoogd risico is op voetletsel. In sectoren zoals zorg of horeca kan het dragen van specifieke schoenen wel verplicht worden gesteld vanuit interne veiligheidsrichtlijnen, bijvoorbeeld vanwege slipgevaar.
Dat betekent dat een werkgever, op basis van de RI&E, kan bepalen dat bepaalde eigenschappen verplicht zijn — zoals antislip of antistatische werking — ook als het niet om zware veiligheidsschoenen gaat.
Wie is verantwoordelijk?
De werkgever is wettelijk verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van passende persoonlijke beschermingsmiddelen wanneer die verplicht zijn. Dat betekent dat werkschoenen kosteloos moeten worden verstrekt als ze nodig zijn voor het werk.
De werknemer is vervolgens verplicht om deze middelen ook daadwerkelijk te gebruiken volgens de voorschriften. Het niet dragen van verplichte werkschoenen kan leiden tot disciplinaire maatregelen, maar belangrijker nog: het vergroot het risico op letsel.
Welke normering is vereist?
Wanneer werkschoenen verplicht zijn, moeten ze voldoen aan de juiste Europese norm. In de meeste gevallen gaat het om EN ISO 20345, wat betekent dat de schoen is voorzien van een veiligheidsneus die bestand is tegen een impact van 200 joule.
Afhankelijk van de risico’s kan een specifieke veiligheidsklasse verplicht worden gesteld, zoals S1P of S3. In natte of buitenomgevingen wordt vaak S3 vereist vanwege de combinatie van impactbescherming, penetratiebestendige tussenzool en waterafstotende eigenschappen.
De exacte eisen verschillen per sector en per werkplek.
Wat als je ze niet draagt?
Wanneer werkschoenen verplicht zijn en een werknemer besluit ze niet te dragen, kan dat juridische gevolgen hebben. Bij een ongeval kan het niet naleven van veiligheidsvoorschriften invloed hebben op aansprakelijkheid en verzekeringskwesties.
Daarnaast kan de Arbeidsinspectie bij controles handhaven als blijkt dat werkgevers onvoldoende maatregelen nemen of werknemers beschermingsmiddelen niet gebruiken.
Wanneer zijn ze dus wettelijk verplicht?
Werkschoenen zijn wettelijk verplicht zodra er op de werkvloer een reëel risico bestaat op voetletsel en dit niet op een andere manier kan worden voorkomen. Die verplichting komt voort uit de Arbowet en wordt onderbouwd door de RI&E van het bedrijf.
In sectoren zoals bouw, industrie en logistiek is die verplichting vrijwel standaard. In andere beroepen hangt het af van de specifieke werkomstandigheden.
Het dragen van werkschoenen is dus geen algemene regel voor iedereen, maar een gerichte maatregel op basis van risico. Zodra dat risico aanwezig is, zijn veiligheidsschoenen geen keuze meer — maar een wettelijke vereiste.